Ernst Toller opnieuw vertaald?    21-23

Christiane Kuby

Voor zover ik kan nagaan is dit de eerste vertaling van John Luteijs, bij Schokland verantwoordelijk voor de reeks Kritische Klassieken. In de Standaard der Letteren noemt Peter Jacobs Schokland  een ‘moedige kleine uitgeverij’. Er is zeker moed voor nodig om een reeks te starten die behalve werk van Arthur Koestler en Albert Helman de memoires van de Russische anarchist Kropotkin en andere revolutionairen uit de twintigste eeuw omvat, niet alleen in nieuwe of bewerkte vertalingen, maar ook met kundige en betrokken inleidingen of nawoorden erbij. Zo ook van Ernst Toller (1893–1939), wiens jeugdherinneringen Eine Jugend in Deutschland in 1933 in het Duits bij Querido verschenen – am Tag der Verbrennung meiner Bücher in Deutschland – en meteen het jaar daarop uitkwamen onder de intrigerende titel Ik was een Duitscher in de geautoriseerde vertaling van Nico Rost, de onvermoeibare pleitbezorger van antifascistische of anderszins vervolgde Duitse auteurs.

Wat een boek! Het bevat niet alleen een van de meest ijzingwekkende beschrijvingen van het dagelijkse leven aan het front tijdens de Eerste Wereldoorlog, het is ook een prachtig geschreven autobiografie vol humor, zelfspot en ironie, een tijdsbeeld, een zelfreflectie van een man met een scherpe, kritische geest, die zijn omgeving, de politieke leiders, de Pruisische hiërarchie bekritiseert, maar vooral ook kritisch reflecteert over de oorlog, de sociale misstanden in Duitsland, en die bovendien kritisch naar zichzelf kijkt. Indringend proza waarin korte, krachtige zinnen worden afgewisseld met langere observaties en beschrijvingen van situaties, waarin gevoelens worden opgeroepen zonder dat er storend commentaar bij wordt geleverd. De schrijver die Toller in zijn expressionistische toneelstukken is, is hij ook in de terugblik op zijn eigen leven: onsentimenteel, scherp, af en toe hilarisch en zelfs ook poëtisch.

Lees verder in de papieren Filter