9:4

vrijdag vertaaldag

Archief

2022 | Week 19: Robbert-Jan Henkes

Een Russisch kinderboek met verhalen in plaatjes, drie tekstschrijvers onder wie niemand minder dan Daniil Charms. Robbert-Jan Henkes nodigt u uit om er een uniek Nederlandse compleet nieuwe ongekende ongehoorde volledige schitterende Charmsbundel van te maken.
Lees meer >

Filter jaargang 29:1

Lieve Behiels, Henri Bloemen, Daan Bronkhorst, Robbert-Jan Henkes, Rokus Hofstede, Cees Koster, Christiane Kuby, Michel Krielaars, Lisa Mensing, Christian Lorenz Müller, Ton Naaijkens, Daniël Rovers, Désirée Schyns, Janne Van Beek, Ad Zuiderent en Miek Zwamborn.
Lees meer >

Dossier Vertalen en herhalen

Van stijlzonde tot geliefd stijlkenmerk: het verschilt nogal per taal en cultuur hoe er tegen herhaling wordt aangekeken. Een ding staat vast: zowel auteurs als vertalers worden er voortdurend mee geconfronteerd.
Lees meer >

Actueel FILTER VERTAALPRIJS OP ILFU 2022

Uitreiking Filter Vertaalprijs tijdens International Literature Festival Utrecht, 23 september - 8 oktober a.s. in TivoliVredenburg
Lees meer >

 
  • Vrijdag Vertaaldag

    ‘Wat heb je eraan te zeggen “zo en zo moet je het doen”? “Zo en zo wordt het gedaan”? Als de ander het niet doet is het niet goed en als hij het wel doet nog minder. Je kan alleen maar wijzen. Kijk! Maar mensen zijn net katten. Ze kijken niet naar waar je wijst. Ze ruiken aan je vinger.’ Met onder andere deze woorden start Robbert-Jan Henkes het Charms Research Project, tegelijkertijd een Cursus Charmsiaans Vertalen. Vertrekpunt: een Russisch kinderboek, vijfentachtig jaar oud, met verhalen in plaatjes en verstopt in het colofon drie tekstschrijvers, onder wie niemand minder dan Daniil Charms.

    Lees meer >
  • #Vintagefilter Een schild van liefde

    In een webdossier uit 2017 ging Filter in op de vertaling van getuigenisliteratuur over onder andere de Holocaust. Welke rol spelen vertalers in de overdracht van de historische kennis die in deze teksten besloten ligt? Hebben vertalers een specifieke verantwoordelijkheid en in hoeverre worden zij voor ethische dilemma’s geplaatst? Welke positie neemt de vertaler in ten opzichte van de getuige? Désirée Schyns sprak met vijf vertalers van getuigenissen van de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog en ging in op deze en andere vragen. Herlees deze week de transcriptie van het inzichtrijke gesprek.

          

       

     

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag

    Vorige week vrijdag overleed Jan Rot, veelzijdig zanger, componist, schrijver en vooral vertaler. Cees Koster herdenkt hem en gaat in op het rijkgeschakeerde oeuvre van lied- en liedjesvertalingen dat hij nalaat - een oeuvre dat het verdient om nog heel lang beluisterd te worden.

    Lees meer >
  • #VintageFilter Lust & gratie van het vertalen

    In het eerwaarde gezelschap van professor VOX maakte de Filter-lezer in 2011 een tijdreis naar de eerste nokiameltdownperiode om de tong-, strot- en lipgeluiden van mensdieren te bestuderen. Hij viel midden in een gesprek tussen de schrijfster Marlene van Niekerk en haar vertaalster. Gezien vanuit de verre toekomst bleek deze, Riet de Jong-Goossens (*1939), behalve archivaris ook taaltherapeut, exacte kunstenaar, scheppende bemiddelaar, cultuuroverdrager en vooral: betekenistrickster te zijn geweest. Alle geschrijf over vertalen is – als alle vertalen zelf – in feite terugblikken, schreven we toen. Marlene van Niekerk vereerde Riet de Jong met deze fantastische feestrede toen zij met de Martinus Nijhoff Prijs 2010 bekroond werd. Lust en gratie van het vertalen, lust en gratie van het schrijven.

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag

    Dit is de bijzonderste vrijdag van het jaar, een dag die goed genoemd wordt, een dag ook waarop geseiderd, gevast en geramadand wordt. Het is ook bij uitstek een dag waaraan herinneringen vastzitten. Je kunt ze vergeten zijn, maar voor je het weet duiken ze  weer spartelend als een vis aan een haak springlevend op uit het donker stromende verleden. Met wie bracht je die dag ooit door? Meesterverteller Stefan Zweig denkt in twee verhalen na over de ongewone kracht van het geheugen. Ze zijn meer dan de moeite waard om tot je te nemen, vandaag, of morgen op stille zaterdag, of tijdens de vrije feestdagen die ons te wachten staan.

     

    Lees meer >
  • #VintageFilter De vertaler als auteur

    Deze maand werd een open brief gepubliceerd waarin wordt bepleit dat voortaan naast de naam van de auteur ook de naam de vertaler op het omslag van een vertaald boek moet worden vermeld, met als argument onder meer dat ‘bij een vertaling […] de schrijver en de vertaler samen auteur [zijn]’. Daarmee wordt in de discussie over de zichtbaarheid van de vertaler weer een stap vooruit gezet. Een van de initiatiefnemers was Martin de Haan, sinds jaar en dag voorvechter van de emancipatie van de vertaler. Drie jaar geleden publiceerde Filter de tekst van zijn ‘The State of Translation’-lezing met de in dit verband veelzeggende titel ‘De vertaler als auteur’.

    Lees meer >
  • FILTER VERTAALPRIJS 2022 uitreiking op het ILFU

    Uit goede bron vernomen: de hardwerkende, enthousiaste jury van de Filter Vertaalprijs 2022 heeft zich door een flinke stapel vertalingen heen weten te lezen en staat op het punt te gaan kiezen. De vijf nominaties worden naar verwachting in mei bekend. De prijs wordt in de periode 2022-2024 ruimhartig gesteund door de GAU (Groep Algemene Uitgevers). Maar er is meer nieuws: de uitreiking zal geschieden op het ILFU (International Literature Festival Utrecht), dat plaatsvindt van 23 september tot 8 oktober a.s. in TivoliVredenburg. Komende zomer, in de aanloop naar het festival, zullen de genomineerde vertalingen stuk voor stuk breder worden gepresenteerd en toegelicht.

  • VRIJDAG VERTAALDAG

    'Maakt vertalen de kloof tussen culturen groter of kleiner?' Het antwoord lijkt voor de hand te liggen: 'Kleiner natuurlijk!' Maar is dat wel altijd zo? Volgens Saskia Vandenbussche is in sommige gevallen het omgekeerde waar.

    Lees meer >
  • #VintageFilter Jacques Brel in vertaling

    'Vrijheid met een visie', zo noemt Kiki Coumans de vrijheid die Rob Klinkenberg en Peer Wittenbols namen om de teksten van Jacques Brel overtuigend in het Nederlands te vertalen. En overtuigen doen ze, dankzij klankspel met kippenpastei, een tripje naar Madurodam, en niet in de laatste plaats dankzij de vertolkingen van de bijna tien jaar geleden gestorven Jeroen Willems. De teksten zijn mooi, de analyses scherp en het beeldmateriaal is prachtig.

    Lees meer >
  • Recensie Vertalen in de Nederlanden

    Of het boek nu uit het hart of uit de flanken van de vertaalwetenschap komt – of zelfs rechtstreeks uit de diepten van de Filtertraditie – het maakt niet uit: Vertalen in de Nederlanden hoort thuis op de boekenplank van iedere vertaler en iedereen die het vertalen een goed hart toedraagt. Wat niet wil zeggen dat er ook niet kritisch naar gekeken kan worden naar hoe de vertaalgeschiedenis verliep en verloopt. Carlijn Brouwer doet dat met verve.

    De eerste zang uit Vosmaers Odyssee
    (Illustratie uit besproken boek)

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag Vertalen als didactisch hulpmiddel

    Isabelle Bambust geeft een creatieve invulling aan vertalen als didactisch hulpmiddel: niet in de eerste plaats om de grammaticale en lexicale moeilijkheden van een taal onder de knie te krijgen, maar als een manier om tot een diepere menselijke verbinding te komen – als een wind die zowel door de bladeren van inlandse eiken waait als door bamboespruiten, over taal- en cultuurverschillen heen.

    Lees meer >
  • #VintageFilter Het lichaam van de tekst

    'Wat vertalers zouden moeten nastreven is het teweegbrengen van een literaire ervaring die geest, ziel én lichaam van het vertaalde werk omvat.' In zijn essay neemt Piet Gerbrandy ons mee op een tocht naar de Odysseia en naar het late proza van Beckett. Hoe vertaal je taal waarin het lichaam de macht heeft, is een van de intrigerende vragen die de auteur stelt. Vertalen als ‘lang loos’ verlangen.

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag Vertaalbewust lezen

    Wanneer we ‘vertaalbewust’ lezen, roepen woordkeuzes in de vertaling soms de vraag op wat er in het origineel zou hebben gestaan – zeker als de brontaal ons niet geheel vreemd is. Kraakbeen en knorpels in spinnengewrichten en neusbeentjes doen Fabian Stolk laveren tussen het Duitse origineel en de Nederlandse vertaling van Adler und Engel (2001) – Adelaars en engelen (2002).

    Fleur van Greuningen

    © Fleur van Greuningen

    Lees meer >
  • #VintageFilter Kapster en/of verzetsstrijder?

    Ruim vijftig jaar na het ontstaan van De donkere kamer van Damokles, de beroemde roman van W.F. Hermans, struikelt vertaalsters Magda de Bruin-Hüblová over iets wat ook na uitgebreide discussie met meerdere collega-vertalers onbeslist blijft: wie spreekt in de dialoog tussen ‘verzetsheld’ Osewoudt en ‘kapster’ Marianne de woorden ‘Wie weet nu wel waarvoor hij tegen de Duitsers werkt’? Er blijken twee kampen te zijn: zij die in Osewoudt de enige zien die zich op die manier zou kunnen uitspreken, zijnde een man, en zij die in Marianne niet de kapster maar de verzetsstrijdster zien. De tekst laat het in het midden. Maar als vertaalster in het Tsjechisch moet je kiezen, vanwege de wetten van de taal: spreekt hier een man, of spreekt een vrouw? En hoe bepaalt je eigen mensbeeld je interpretatie van het gender?

     

    Lees meer >
  • #VintageFilter Over blackbirds, merels en lijsters

    Tot de indrukwekkendste stukken die ooit in Filter verschenen zijn, behoort zonder enige twijfel de tekst van de lezing waarmee Marlene van Niekerk in december 2007 de Literaire Vertaaldagen afsloot. Behalve een hommage aan het vertalen – en een eerbetoon aan haar vertaalster Riet de Jong-Goossens – presenteerde de Zuid-Afrikaanse schrijfster een bonte, breed uitwaaierende, wilde tekst waarin zij als houvast een eigen samenvatting inbouwde: ‘Mijn verhaal gaat over mystiek, over de wolk van onwetendheid, over de wolk van interpretatie die je met deze mystieke wolk kunt vergelijken als het om literair vertalen gaat. En ik heb het over blackbirds, ‘merels’ en ‘lysters’, en omdat ik ben wie ik ben, nemen we ook een afslag naar de hemel, waar alle interpretatie overbodig is en geen vertaler te bespeuren zal zijn. Vanuit deze wildernis reizen we af naar het verrukkelijke Babel van de hel, waar vertalers en tolken een paradijs zullen hebben dat alles wegheeft van het paradijs dat zij nu al bewonen, midden tussen alle rondgalmende tongen van onze dierbare aarde. Na deze kleine ouverture verwijs ik naar wat voorbeelden uit de vertaling van mijn eigen werk, en als er nog tijd over is presenteer ik nog een proeve uit mijn eigen ontrouwe vertaling van een gedicht.’ Lees hier – in aanvulling op de Nationale Tuinvogeltelling – de briljante vogelaar Marlene van Niekerk.

    Illustratie van Kurt Schulze, uit: Wolfgang Makatsch, Vogels in de winter, Thieme 1964.

    Lees meer >
  • Een digitale blik in de keuken van de literaire vertaler

    Betekent het digitale tijdperk het einde van tekstgenetisch onderzoek? Luidde de komst van de computer op menige schrijftafel het einde van het kladje in? Zelfs schrijvers of vertalers die uit koppigheid of nostalgie nog verkiezen in schriftjes te krabbelen en met inktpotten te rommelen, zullen waarschijnlijk een belangrijk deel van het schrijfproces achter het computerscherm doorbrengen. En dan worden doorhalingen plots onzichtbaar, kunnen hele passages zonder omhaal (en zonder sporen) verplaatst worden, zijn er geen verschillende geschriften meer waar te nemen... Het mag dan wel voordelen opleveren qua gebruiksgemak, de tekstgeneticus wordt er niet vrolijk van. Of toch?

    In hun bijdrage aan het technologiedossier laten Iris Schrijver en Luuk Van Waes zien hoe technologie in plaats van de ondergang van het tekstgenetisch onderzoek in te leiden, er net een meerwaarde voor kan zijn en de tekstgeneticus zelfs in staat stelt nog veel fijnmaziger te werk te gaan dan ooit tevoren.

    Casus: Luk Van Hautes vertaling Als katten van de wereld verdwijnen van de Japanse roman Sekai kara neko ga kieta nara

    Lees meer >
  • Vrijdag Vertaaldag Parijse slagerstaal

    Lies Lavrijsen vertaalde Petit Hanneton van Yann en Schwartz, een stripalbum dat aan elkaar hangt van de woordspelingen en is doorspekt met argot uit het Frankrijk van de jaren vijftig. Voor het louchébem – de geheimtaal die van oudsher wordt gesproken onder Parijse slagers – vond ze een heel originele oplossing.

    Lees meer >
  • Dossier Vertalen en herhalen

    Van stijlzonde tot geliefd stijlkenmerk: herhaling is in taal alom aanwezig, maar hoe er tegen herhaling in literaire teksten wordt aangekeken verschilt nogal per taal, cultuur, tijd en persoon. Wat moet, of dóét, een vertaler ermee? Vier auteurs belichten het verschijnsel in een aantal heel verschillende vertalingen in en uit het Nederlands. Zij gaan onder andere in op werk van Gerard Reve, Italo Calvino en Gerbrand Bakker, op Kader Abdolahs vertolking van de Koran en op de vierentwintig uur durende perfomance Mount Olympus van Jan Fabre en Jeroen Olyslaegers. Filter presenteert deze bijdragen in een splinternieuw dossier: ‘Vertalen en herhalen’.

    Lees meer >
  • Lampionraadsels en meer

    Twaalf jaar werkten Anne Sytske Keijser, Mark Leenhouts en Silvia Marijnissen aan hun vertaling De droom van de rode kamer. Deze monumentale roman is een hoogtepunt uit de klassiek Chinese literatuur en zit vol verwijzingen naar kunst, filosofie, muziek en literatuur, wat vroeg om de nodige vertaalvaardigheid. Silvia Marijnissen licht toe.

    Illustratie uit De droom van de rode kamer, hoofdstuk 8

    Lees meer >
  • Dossier Literair vertalen en technologie

    Wat kan technologie anno 2021 betekenen voor het literair vertalen én voor de vertaalwetenschap? In een gloednieuw en vuistdik Webfilterdossier, samengesteld door Joke Daems en Gys-Walt van Egdom, worden uiteenlopende nieuwe mogelijkheden kritisch tegen het licht gehouden. Met bijdragen van Jack McMartin, Luc van Doorslaer, Haidee Kotze, Gys-Walt van Egdom, Joke Daems, Winibert Segers, Henri Bloemen, Onno Kosters, Margot Fonteyne, Rebecca Webster, Lisa Horenberg, Chris Bakker, Pauline de Bok en Theo van der Ster.

      
     

    Lees meer >