Volg ons op facebook
Rolf heeft de dood minstens drie keer getrotseerd: als aidspatiënt in de jaren negentig, in 2019 toen hij een sepsis kreeg en drie jaar geleden na de diagnose darmkanker. Aanvankelijk leek dat goed te komen, maar de kanker keerde terug. Op 22 maart overleed Rolf in een hospice in Bremerhaven, de stad waar hij in 2024 naartoe was verhuisd. Hij is 69 jaar geworden.
Rolf is in 1956 geboren in de Eifel en studeerde onder meer Duitse en Nederlandse taal- en letterkunde. Voor zijn vertalingen kreeg hij in 2005 de prestigieuze Martinus Nijhoff Vertaalprijs en in 2006 de Gustav-Heinemann-Friedenspreis voor kinder- en jeugdboeken. In 2024 werd hij voor zijn totale oeuvre van ongeveer 200 titels, waaronder 24 van Edward van de Vendel, uit het Nederlands in het Duits, door de Arbeitskreis für Jugendliteratur onderscheiden met de speciale prijs ‘Gesamtwerk Übersetzung’.
In 2006 en 2016 won Rolf de Deutscher Jugendliteraturpreis (samen met Dolf Verroen en Edward van de Vendel). Voor deze prijs was hij eerder al vijftien keer genomineerd.
Ik leerde Rolf kennen toen ik nog niet zo veel boeken had vertaald — dat zal in 1999 zijn geweest bij een bijeenkomst van de Friedrich-Bödecker-Kreis. Auteurs, vertalers, illustratoren en andere kinderboekenmensen uit Duitsland, Nederland en Vlaanderen kwamen elke twee jaar bijeen voor een klein congres. Gerold Anrich, een van de weinige uitgevers die ik kende en van wie ik opdrachten kreeg, zat naast Rolf, over wie ik uiteraard al veel had gehoord. Naast Mirjam Pressler was hij dé vertaler van kinder- en jeugdboeken uit het Nederlands.
Rolf begroette me hartelijk, maar pakte al snel de draad van het gesprek weer op. Hij was Gerold aan het uitleggen hoe de groet Salam Aleikum moest worden beantwoord. Dat betekende vrede zij met u, legde Rolf uit, en men antwoordt weliswaar zoals verwacht met En vrede zij met u, maar dat wordt in het Arabisch net iets anders geformuleerd, namelijk als Wa Aleikum Assalam. Gerold knikte een beetje afwezig.
‘Het is toch niet zo moeilijk,’ zei Rolf. ‘Wa Aleikum Assalam, je hoeft eigenlijk alleen maar te onthouden dat je de eerste groet omdraait en er dan een 'A' voor zet en ja, een Wa helemaal aan het begin...’ Gerold zuchtte zichtbaar geïrriteerd en mompelde dat het toch eigenlijk ook niet uitmaakte.
‘Wel,’ antwoordde Rolf, zijn tijd bijna dertig jaar vooruit. ‘Dat is belangrijk!’
Lucide, intelligent, vastberaden, zeer taalvaardig en met heel veel gevoel voor humor - dat typeert Rolf. En misschien ook: eenzaam en een beetje koppig.
Soms kreeg die bewonderenswaardige taalvaardigheid de overhand, en ik herinner me dat ik een keer bij een collega klaagde dat Rolf tijdens een mooie avond met enkele collega's nauwelijks anderen aan het woord had gelaten, en nogal had staan doceren.
‘Ja,’ zei ze, ‘Zo is Rolf, hij praat altijd veel. Maar weet je: het is altijd interessant en scherpzinnig. En daarom vind ik het niet erg.’ Wijze woorden.
Voor Rolf stond er bij het vertalen veel op het spel. Hij stelde hoge eisen aan de boeken die hij wilde vertalen. Ik herinner me een heftige discussie over een titel waar we heel verschillend over dachten. Rolf was te gast in het Amsterdamse Vertalershuis en we liepen urenlang door de stad en spraken over het boek.
Als ik aan het vertalen ben, denk ik regelmatig aan een lezing van Rolf (te vinden op: https://vertaalverhaal.nl/project/de-vondsten-van-een-kinderboekvertaler/).
Hij vertelde over de Australische oer-inwoners, die zeer goede spoorzoekers zijn. Ik citeer vrij:
Als ik hier een spoor leg, dan gaan wij er automatisch bijna óp staan. Terwijl zo’n Australische jager er vanuit een heel ander perspectief naar kijkt, namelijk schuin naar voren. Vanuit hetzelfde perspectief als zijn gewenste prooi. Je ziet dan meteen ook de omgeving van zo’n spoor beter, want een geïsoleerde blik op een voetafdruk geeft een vertekend beeld. Je ziet alleen de afdruk maar niet de beweging erachter. Je ziet ook niet wat je prooi – je auteur dus – zag. Dus als je zo’n gedicht, scène, beeld, beschrijving, zin, woord wilt vertalen, bekijk dan niet alleen de geïsoleerde vorm van de voetafdruk (de in taal gegoten vorm), maar haal je het idee voor de geest. Kijk zoals je auteur gekeken moet hebben, probeer je voor de geest te halen wat zij of hij moet hebben gezien. Hij/zij zag een beeld, een landschap, een situatie, en zocht er toen zijn/haar vorm voor. Dan is die vorm weliswaar een belangrijke aanwijzing, maar niet de oorsprong. Het is een benadering van hetgeen de auteur eigenlijk voor zich zag.
Terwijl Rolf dit zei, legde hij zijn hand boven zijn ogen en boog hij zoekend naar voren.
Zo zal ik aan hem blijven denken: fijngevoelig. Opmerkzaam, aandachtig. Zoekend, vindend.
Wa Aleikum Assalam, lieve Rolf, we zullen je heel erg missen.
Belangrijke vertalingen van Rolf Erdorf
Martha Heesen, Toen Faas niet thuiskwam, Querido 2003.
Duitse titel: Die Nacht, als Mats nicht heimkam. Sauerländer 2005.
Ted van Lieshout, Zeer kleine liefde. Amsterdam 1999.
Duitse titel: Sehr kleine Liebe. Susanna Rieder Verlag, 2014.
Ted van Lieshout, Een keuze uit de gedichten Hou van mij (2009) en Rond vierkant vierkant rond (2015).
Duitse titel: Wo bleibt das Meer? Susanna Rieder Verlag, 2017.
Gideon Samson, Zwarte zwaan. Leopold, 2012.
Duitse titel: Doppeltot. Gerstenberg, 2015.
Erna Sassen, Neem nooit een beste vriend. Leopold 2023.
Duitse titel: Such dir keinen besten Freund. Freies Geistesleben, 2025.
Marita de Sterck, De hondeneters. Querido, 2009.
Duitse titel: Zuletzt die Hunde.Oetinger, 2021.
Theo Thijssen, Kees de jongen. Van Dishoeck, 1923.
Duitse titel: Ein Junge wie Kees. Wallstein, 2020.
Edward van de Vendel, Misjka. Querido, 2022.
Duitse titel: Mischka. Thienemann-Esslinger, 2023.
Dolf Verroen, Hoe mooi wit ik ben, Leopold 2016.
Duitse titel: Wie schön weiß ich bin, Peter Hammer Verlag, 2005.
Ludwig Volbeda, Oever. Querido, 2024.
Duitse titel: Kein Bild von mir. Boek verschijnt begin juli bij Gerstenberg.
Bette Westera en Sylvia Weve: Doodgewoon.Gottmer, 2014.
Duitse titel: Überall & Nirgends, Susanna Rieder Verlag, 2016.